Íblástur og úrblástur

Posted on 9 November 2011

0


Vit hava biðið nakrar hvøundar um at huglaeiða um íblástur. Fyrsta royndin er eftir Katrina Reinert.

Sidney Pollock: Number One, 1948

Myrkur, regn og stormur úti. Liðið er væl út á heystið. Hann oysir úr sær, ruskar í takskeggið og hvínir undir vaðingini. Í teldupostbrævkassanum liggur eitt bræv frá í gjár við áheitan um at skriva um íblástur. Blástur úti og blástur inni. Áheitanin situr sum ein tík við látandi hala og hyggur upp á meg við biðjandi hundseygum. Hetta bráið skumpar undir tankarnar, ið hurlast upp frá skallagólvinum í ein kringblástur. Fer gjøgnum hugan sum rok, og glaðustrok ferðast eftir nervalagnum heilt út í fingraoddarnar, ið heitir og títtir  trýsta á telduknapparnar. Íblásturin er vorðin til úrblástur, og kanska flýgur  hann á fallandi leyvi til onkran annan harúti í myrkrinum. Eitt hugskot í einum brævi, og tankarnir skumpast og skotrast sum bjálkar í dominospæli:

Íblástur til úrblástur til íblástur til úrblástur til íblástur til úrblástur til íblástur til úrblástur  

Hvar byrjar spælið, og nær endar tað? Hvør skumpar hvønn, hvørjir eru mínir tankar, og hvørjir eru tínir, sum óbidnir hava trokað seg inn í mín hugaheim?

Sjálvandi er íblástur kallkyn, hvør skal siga, at kvinnur einki merkja til veður og vind og kenna ongan blástur uttan innblástur og útblástur frá dustsúgvara ella eimhettu. Øll spennandi orð eru kallkyn. Øll virðilig orð eru eisini kallkyn, og málið tuflar kvinnur. Vanliga eru tað menn, sum eru undir tufluni, og sjálvt tá eru teir hetjur – tufluhetjur. Málið traðkar kvinnur undir tufluna, og kortini eru tær ongar hetjur. Hetjur er kvennkynsorð, gamaní, men tað hoyrir mest sum treytaleyst monnum til. Kanska er tað ov ærumikið heiti fyri kvinnur. Vit eru ikki hetjur, og kvinnur kunnu vit heldur ikki bara vera. Vit kunnu ikki so frægt sum verða taldar sum kvinnur, vit skulu partú skrivast í Manntal. Høvdu vit av illum sloppið at verið fólk ella menniskju, nei, ikki talan um, menn skulu vit vera, tí maður merkir menniskja, siga menn.

Dana Schutz: Birth

Tankarnir gjørdu eitt slank, teir renna síni egnu sneisaørindi, og nú mugu teir beinast aftur á beint. Hvørjum komu vit frá? Ájú, íblástur var tað. Løgið orð, tí hvaðani blæsur hann, hvat blæsur hann og í hvat? Hvør er hesin hann, sum við áhaldandi treiskni tuflar okkum kvinnur? Hann kann mala av øllum ættum, hann kann lýða tær í oyrað, og hann kann blása teg um koll. Hann kemur, nær tað skal vera, av skiftandi ættum og av óvæntaðum ættum. Hann kemur uttanífrá, ein uttanblástur,  eitt álop á sansir tínar, og tú kanst verða tikin av fótum, tá hann eina ørlítla løtu opinberar seg fyri fleiri sansum í senn.  Tá noyðist tú at geva ovfarni tínum ljóð, um ikki annað so við einum longum, seigum ”Áááhhhh.”

Ein vøkur, vill blóma, ein skál við sukraðum, sevjumiklum jarðberum, eitt klangmikið, klassiskt lag, ein floyalsdúkur, ið fingrarnir strúka eftir. Ein órógv breiðir seg í bróstinum, ið endurupplivir sansaárin frá farnari tíð, vekir upp minnir frá góðum og ringum lívsløtum. Ein hugvekjandi samrøða við eitt annað menniskja ella ein uppliving, ið skakar tína rættvísiskenslu. Tað, er sum stigið verður á eitt líktorn, og tú øsir teg upp. Órógvin stígur sum innanblástur upp í høvdið og kveistrar undir durvandi hugan. Bróstið hitnar, tað er sum ein gyltur aksi, ið allur blástur snarar rundanum. Vit vilja takast á bóli, tó at tað kann vera pínufult at missa tamarhaldið á kensluteymunum. Uttanblásturin umskapast til innanblástur. Hann knýtir band millum fortíð, nútíð og framtíð og har til hoyrandi kenslur. Íblástur er innanblástur, ið verður kveiktur av uttanblástri úr øllum heraðshornum, viðurkenningar vakna og verða til úrblástur.

Athena: Griksk Gudinna fyri vísdóm

Stundum sníkir íblásturin seg inn á teg á miðjari nátt og stjelur svøvnin. Tá tú vilt hava hann at koma, kann hann halda seg burtur í langsamiliga tíð. Hjá monnum fyrr í tíðini, kanska eisini nú, kom íblásturin sum ein gandakendur máttur við skaldadís teirra. Slíka dís hava kvinnur helst ongantíð átt. Sum ungur tannlækni (enn eitt hann-orð), ímyndaði eg mær onkuntíð, hvussu tað hevði verið at havt eina mannliga klinikkhjálp, men enn havi eg ongantíð hitt eina sovorðna.
Tá dustið hevur ligið stilt á skallagólvinum ov leingi og hevur breitt seg sum óunnilig sóttrøll um heilarúmið, leingist mær so sáran eftir, at skaldadísur mín skal koma á gátt. Ein lítil dámligur álvur, hvørs mildi blástur kínir mær um ennið, alt meðan hann tendrar ljósið á loftinum, so sóttrøllini halda á dyr. Ein fullkomiliga vónleysur dreymur. Eingin skaldadísur fer nakrantíð at koma til mín, tí skaldadísar eru altíð kvinnur, ið hjúkla um neyðstaddar menn. Tað verði teimum unt, men eg kann ikki sita á flaka í havsneyð og bíða í allar ævir eftir, at hugans ljósálvar skulu bjarga mær. Ístaðin seti eg lurtitólið mót brósti mínum og sloti eftir innanblástrinum. Hvørjar kenslur rumbla í brósti beint nú?

Óunniligar?

Nei, ikki rættiliga.

Ómøguligar?

Ja, kanska.

Ó-orð! Eitt ó-orð tekur annað við sær. Hvaðani komu hasi ó’ini? Frá Ó-søgum ella frá devulssetta óveðrinum uttanfyri, tað viti tann góði. Ó’ini sløðast sum ókrút á hvørjum ótanga.

Lukturin frá kjøtinum í ovninum, minnir meg á, at svongdin stendur á sprongd. Blásturin frá eimhettuni murrar eitt kent og fábroytt lag, alt er einfalt, trygt og gott, tá magin rumblar harðast, og matur rekur beint fyri kjafti.

Vit bæði, maðurin, hava nú etið døgurða, og svongdin er stilnað. Ein kensla, sum hevur ligið burturskotrað aftan fyri hinar, kemur so týðiliga fram. Hendan støðuga kenslan av tómleika, eg enn ikki havi vant meg við. Ófýsiliga veðrið ruskar í sorgblíðar kenslur, tó stuttligt er at spæla við ó-orðini. Ódámurin fánar, so hvørt sum kenslurnar so líðandi fáa form í teksti her á telduskerminum:

 

Ómegd

Ófáiligir mínum hondum
teir steinar, ið liggja for tykkum
á fjarskotnum, illgongdum gøtum
Ónáilig eru mær skurslað knø
at kyssa og blásturkína
Ósvitaliga fáligir armar
vildu fevnt tykkum dag um dag
Óendaliga djúp míni oyru
komið, fyllið
tær langtandi móðurlustir
við sorg og gleði
við tykkara lívsins vónum

Katrin Reinert

Posted in: hugleiðingar, temu