Trellund

Posted on 3 mars 2012

1


Yrkjarin Willum Peder Trellund

Ragnar M Egholm skrivar soleiðis í Vencli 10. um sjáldsama yrkjaran Willum Peder Trellund.

Föddur 12. august 1944,  deyður 19. desember 2006 í Keypmannahavn.

Fyrstu ferð, eg hitti Willum ella Willum PT, sum hann eisini kallaði seg til stuttleika, var í “Ring Caféen”, yvir av Nørrebro statión í Keypmannahavn. Vit búðu báðir í grannalagnum og komu “av og á” inn á gólvið. Hvussu vit komu í prát, minnist eg ikki. Hann var har mest um kvöldið; var eitt kvöldar- og náttarmenniskja, sum helst svav dastið av degnum. Um sumrarnar var hann tó á degi súkklutúrar á síni hondbygdu, ljósabláu súkklu; streyk avstað undir hatti, tí hann toldi ikki sólina.

Oftast sat hann har við eitt borð, umgyrdur av góðum fólki. Einum rennur í hug málningin hjá Leonardo. Har vóru m.a. Henrik, seniorritstjóri í donsku orðabókini, Jens, jarðfröðingur, og bókmentamenninir Morten, Hans-Henrik og Gordon, sum hevur útgivið Willum á enskum. Altíð lívligt og áhugavert prát aftur við góðum tónleiki. Willum torgaði ikki Sebastian. Væl dámdi honum Maggie Reilly. So hevði hann hoyrt ein sangara, segði hann, sum hevði bergtikið hann ein dagin. Vit hoyrdu hann aftur seinni um kvöldið – og eg fekk sagt honum, at tað var Chris Isaak. Best dámdi honum tó tað klassiska slagið av tónleiki. Góða sangrödd hevði Willum og borðreiddi onkuntíð við enskum og latínskum (gregorianskum) sangi.

Onkursvegna man eg hava sagt honum, at eg hevði fingist við týðing. Hann gav mær bæði síni fyrru yrkingasövn: “Skår af himlen” frá 1987 og “Sang over død” frá 1988. Tað er so úr teimum báðum, hesar týddu yrkingarnar eru. Trettanda oktober 2006, tveir mánaðir undan deyða hansara, útkom triðja og seinasta yrkingasavnið “Sange til Sandra”, sum eg kanska seinni fari at týða okkurt úr.

Týðingarnar komu so við og við í árunum 1998-2000. Vit báðir plagdu at sita á “Ring Caféen” og viðgera tær. Willum dugdi fornnorrönt, so hann skilti nakað av föroyskum. Tað var ógviliga heppið at hava yrkjaran sjálvan við í arbeiðinum.

Willum var eitt sindur öðrvísi enn fólk flest. Eitt sindur hugfangandi maður eisini. Tá hann hevði armarnar á borðinum, varnaðist ein, at hann ongar hendur hevði. Á högra armi var ein stálkrókur at grípa við, og á vinstra ein húðalitt plasthond at halda ímóti við. Sjálvandi læt eg nakað av tíð ganga, áðrenn eg hættaði mær at spyrja, hvat var hent. Svarið var sjálvspeiskliga, honum líkt: “Teimum havi eg langt síðani veittrað farvæl.” Unglingi hevði hann í óeydnusomum kærleika sagað tær av við maskinsag. Tá varð hann fyrst lagdur inn á Kommunusjúkrahúsið, síðan á sinnissjúkrahús. Avleiðingunum av hesi öru gerð slapp hann ongantíð av við.  Hondskrift hansara var sermerk og væl lesilig, hóast hann ikki hevði fingrar at halda penninum við. Hann var ein eitt sindur flökjaligur persónur, ið bar við sær illar andar eins væl og einglar.

Onkur kallaðu hann “Nørrebros William Blake”. Fyrsta savnið byrjar við hesum örindi hjá William Blake:

Hevur tú ikki verið

bæði í Himni og Helviti

trúgvi eg tær ikki eitt vet

Hann hevði altíð tvær ölflöskur framman fyri sær; eina kalda og eina úr kassanum. Tær blandaði hann í eitt glas. Áðrenn innihaldið í flöskunum varð stoytt í glasið, vitaði hann við kjálkanum, hvussu kaldar ella flógvar tær vóru. Eitt tvörball (kværulant), kallaði hann blandingina, sum skuldi hava ein ávísan hita, annars fekk hann ilt í búkin. Tubbak roykti hann ikki, men tugdi seruttir. Tað helt hann vera betur fyri heilsuna. Rættiliga sjúkuræddur var hann.

“Ring Caféen” letur aftur kl. 10 á kvöldi. Tá var onkuntíð hugur at halda eitt sindur á. So lá leiðin yvir í “Café Heimdal”, ikki so langt burtur, sum læt aftur kl. 1 á nátt. Tað var eitt sindur buldraligari stað, men tó við sínum hugna. Síðan varð ikki farið víðari út.

Í 2000 fluttu vit út í Albertslund. Síðani hittust Willum og eg ikki so ofta. Eg havi enn sama hárskera á Nørrebro, so eg plagdi at hitta Willum í “Tit Inn”, tá eg hevði verið og klipt mær. Hann var komin til ilnar við Svend, sum átti “Ring Caféen” og hevði fingið karentenu í ein mánaða, men vildi ikki seta fótin inn aftur har. Haldi, tað var ósemja um, hvörjum hyggjast skuldi at í sjónvarpinum. Willum plagdi at vera har og hyggja at sjónvarpstíðindum, tí hann ikki sjálvur hevði sjónvarp. Seinnu tíðina var hann visaligur á at líta og ofta staputur. Hevði eisini verið innlagdur eitt skifti. Hann segði, at hann hevði avtalu við eitt forlag, sum ætlaði at útgeva eitt heildarsavn hjá honum og hann arbeiddi nógv við at savna saman og fáa reinskrivað tað, hann hevði liggjandi. So var eitt skifti, har eg ikki sá hann. Brádliga kom triðja savnið, og nýggjárskvöld 2006 segði Tóroddur mær, at hann hevði lisið, at Willum var deyður.

Hann vaks upp í Holbergsgade 7 á Gammelholm saman við norsku mammu síni og beiggjanum Ole. Pápin, Ejnar Trellund, sum var eitt sindur av einum listamanni, búði eisini har í nánd. Mamma hansara, Ruth Glattre, var útbúgvin listamálari. Hon sigst hava forkomið nógvum, hon hevði málað og var innisæl. Hann hevur yrkt síðan hann var 13 ár og lisið heimspeki á Keypmannahavnar fróðskaparsetri, men gjørdi seg ikki lidnan.

Willum og Ole hövdu eisini eina hálvsystir, prestin og rithövundin Lisbet Foss, sum var burturættleidd. Henni eydnaðist at finna Willum. Tey náddu at fáa eini tvey ár saman, áðrenn hann doyði, og hon jarðaði hann. Hon hevur í endurminningum sínum skrivað nakað um beiggja sín, sum hon eisini hevur reinskrivað fyri.

Willum segði, at hann hevði verið giftur eitt stutt skifti og hevði eina dóttir, sum hann tó ikki hevði havt nakað samband við. Hann var av og á rættiliga ásttikin í ymsum kvinnum, men tað bleiv ikki til nakað meir. Tað tykir mær, at seinasta savnið hevur rót í óeydnuliga tokkanum til listakvinnuna Sandru.

Willum hevði eisini myndlistagávur, men tað var ikki nakað, hann sýndi fram. Heima hjá honum, har eg havi verið nakrar ferðir, hekk m.a. myndlist eftir mammuna, men mest eysturlendsk list og teppi, sum hann hevði savnað.

Í juni 2002 prentaði bókmentaritið “Graf” hesar hugleiðingar eftir Willum: “Við aldrinum kemur ferð á ta sálarligu tíðina, men hetta verður mótroknað við, at ein við aldrinum hevur stöðugt minni törv á svövni. Kanska er útjavningin heilt einfalt ein partur av lívsins enda. At, tá ein gerst eldri, kennist tíðin eins og hon rennur skjótari og skjótari. Hvör er trupulleikin? Einfalt! Í samanbering var barndómsins upplivingarríkidömi munandi störri. Tá ein er eldri er endurtökan íðuligari, tess vegna roynslunnar möði. Tá ein stöðugt fyllist við undran, er hvör dagur ein ævinleiki, har ein enduruppdagar heimin. Í tí gátuföru upplivingini endurrísur ævinleiki barnsins. Í eini innvortis spreinging av friði, ljósi og kvirru hvörvur tíðin, og heimurin gerst fremmandur.”

“Minni er meir” plagdi hann at siga.

Til ber at síggja og hoyra Willum lesa yrkingar á hesi slóð:

Willum Peder Trellund 

Kvirr náttarferð

Eg gangi ein túr í kvirru náttini
í egnum tonkum fram við einum
stáltráðshegni um eitt oyðið
virki, hoyri eitt suð
fyrst bert veikt, hugsi nú
hann er farin at lota,

eitt suð, nei, ein titan
av labbum, ein stunandi
kvikandi nánd nú
exploderandi í eini ógvisligari
goyggjan, ein óður sjefari,
ið stoytir sær móti girðingini
og aftaná darrandi, stunandi stendur
í myrkrinum og lær
við teim hvítu tonnunum
í sínum gapandi kjafti.

Tá eg aftur so smátt skuldi
verið komin til mín sjálvs
kenni eg meg við eitt fluttan
til týningarlegur Hitlers.
Virkið við tess
rúkandi skorsteinum er líkbrenningarhús,
götulyktirnar eru eftirlitsljós,
götuvitin blinkar signal
út til varðhaldsliðini.

Nei, tað er neyvan av tilvild
at tey í nátt so leingi
hava latið meg ganga leysur í kring.
Einastaðni í myrkrinum standa tey á slot
eftir mær, meðan tey ljóðleyst
hava frægd av míni angist.

Ragnar M. Egholm föroyskaði

(Úr “Skår af himlen”)

Advertisements