Og gott er at vera menniskja

Posted on 27 september 2012

0


 

Týsmorgunin gjørdi eg meg kláran at fara út á Landssjúkrahúsið, har eg skuldi leggjast undir skurð klokkan níggju. Havi í longri tíð stríðst við gallherðindi. Ikki tí, eg eri illsintur, sum vanligt er at siga um fólk og fæ, ið hava trupulleikar við gallinum. Helst koma herðindini, tí at eg ikki havi lært meg magamál. Konur, ið hava átt børn og hava havt gallstein siga, at eitt gallherðindi líkist eini vanligari føðing.

Ikki veit eg.

Eg gekk mær gjøgnum Havnina henda vakra týsmorgun. Droparnir fullu spakuliga, og asfaltið gjørdist svart. Bilarnir koyrdu sína leið gjøgnum æðrarnar í býnum. Fólk vórðu flutt, hagar tey skuldu. Koyrdu fram við mær. Støðgaðu. Og summi hugdu at klokkuni, onnur stardu fram í rútin og gloymdu tíð og stað, nøkur hildu tøgnini tætt inn at sær, meðan onnur smildraðu tøgnina við orðum og táravátum eygum.

Í hjartanum á Havnini sá eg ferðsluna verða sprænda út í býarkroppin.

Og eg?

Eg gekk fet fyri fet út móti Landssjúkrahúsinum. Gekk fram við Sigmundargøtu 4, har ommudiddan, Sunneva Gram, búði. Hetta vóru fyrstu privatu húsini, eg var inni í, eftir at eg tann 22. februar í 1969, klokkan 16:40 varð føddur á Dronning Alexandrinu hospitali. Í journalinum stendur skrivað: Í skallalegu. Græt beinanveg. Er ljósareyður. Nalvastrongurin vavdur tríggjar ferðir um hálsin, eina ferð um armin.

Veit ikki, um hetta var ein jánkaslig sjálvmorðsroynd ella bara ein føðing, ið ikki gekk, sum ætlað. Mær er sagt, at varð eg ikki føddur á sjúkrahúsinum, var eg helst ikki til í dag.

Og nú.

Nú skuldi eg aftur út á sjúkrahúsið.

Tann grøni, høgi bygningurin nærkaðist. Hesin bygningurin, ið ongantíð svevur, og sum rúmar øllum óhugsandi kenslum. Tú kann verða tveittur út í ókenniliga gleði og óunniliga sorg. Alt um somu tíð og á sama staði. Kenslur, sum krevja, at starvsfólkini duga at lofta øllum ófyrireikaðum og fyrireikaðum støðum, sum kunnu taka seg upp.

Edward Fuglø

Komin inn í forhøllina á Landssjúkrahúsinum, varð eg biðin um at seta meg undir stóra málningin eftir Edward Fuglø at bíða til onkur kom eftir mær. Meðan nornurnar hjá Edwardi spunnu sínar lívstræðrir á vegginum, tók eg mær fram iphonina, har eg hevði liggjandi nakrar yrkingar eftir Emily Dickinson. Hugsaði at lesa okkurt, sum kundi seta alt í rætta ljósið.

 

My life closed twice before its close

My life closed twice before its close;
       

It yet remains to see


If Immortality unveil
       

A third event to me,


 

So huge, so hopeless to conceive,
       

As these that twice befell.


Parting is all we know of heaven,
       

And all we need of hell.

 

 

Emily Dickinson

 

Yrkingin gjørdi ikki støðuna betri. Eg gjørdist ikki glaður. Føldi meg ikki betur fyri, nú skurðviðgerðin nærkaðist. Hóast yrkingin hevur ein vónarneista í aðru og triðju reglu í fyrsta ørindi, so er hon ikki hugaligur lesnaður, áðrenn eina skurðviðgerð. Parting is all we know of heaven / And all we need of hell. Vónandi fór lagnan at spinna mær øðrvísi træðrir, enn tær Dickinson yrkir um.

Ein lækni helt fyri um hetta slagið av skurðviðgerð, eg skuldi undir, at hon ikki var øðrvísi enn ein tannreinsan hjá tannlæknanum. Mær hevur ongantíð dámt serliga væl tannlæknar. Meg minnist, tá ið tannlæknin kom eftir okkum. Eg gekk í fyrsta flokki á Sands skúla. Hann trein sinniliga inn í stovuna. Loðin um alt høvdið. Í skitnum stivlum. Við knívi í slíðranum. Í myrkamorreyðari troyggju, ið var stungin niður í buksurnar, so at knívurin sást hanga niður við mjødnina. Hann peikaði okkum út við fremstafingri. Ein fyri og annar eftir fóru vit út í skúlagarðin. Oman fyri skúlagarðin sá eg neytini hjá abbanum óávirkað standa og gena og pilka nøs við tunguni. Vit vórðu sett upp í lastina á traktorinum hjá tannlæknanum og koyrd inn til Meginskúlan, har tenninar vórðu orðnaðar. Onkur hevði seyðasparlar á buksunum, tá ið hann setti seg í tannlæknastólin.

Og nakað soleiðis gjørdist eg bangin fyri tannlæknum.

Slaktið er í hondum, og menn tosa um, hvussu mann fara at viga. Tosa í loyndum um merkur í tálg og so framvegis og so framvegis og so framvegis, og sjúkrasystirin, ein ógvuliga fyrikomandi og fitt kona, kom eftir mær og bað meg koma við sær.

Nú skuldi eg gerast skurðklárur.

Øll mín yvirvekt og mínir gallsteinar, mínar merkur í tálg og mítt ov høga kolesterol skuldi nú gerast klárt til skurð.

Ílatin í hvíta skjúrtu, hvítar undirbuksur, hvítar hosur, í eini hvítari stovu, við hvítum forhangi, og hvítklæddum sjúkrarøktarfrøðingum (umber meg, at eg var so politiskt óhølvaður, at eg skrivaði sjúkrasystir í áðni) kom eg í tankar um eina yrking eftir Jóanes Nielsen.

 

Pest

Summar dagar plágist eg av øllum tí hvíta

Brævpappírið er hvítt

Lakið er hvítt

Og summi fólk eg ikki brýggi meg um

Hava alt ov hvítt smíl

Eg veit ikki um ljóð hava litir

Men summar hurðar og summi fet

Ljóða sum okkurt hvítt

Eisini líkklæðini eru hvít

Tað er sum vit dagliga øva okkum í at doyggja

Sorgin er hvít

Nervapillarin

Og hasar forbannaðu dúgvurnar í gravsteinunum

Alt er hvítt

Skurðstovan

Slaktarahølið

Og kjólin hjá brúðrini

Tað larmar so

Alt hetta hvíta

Knúsar postalínið í sálini

           

Hvat er eftir?

Morgindagurin er eftir

Nakað sum ikki rættiliga er til

Er eftir

 

Jóanes Nielsen

 

Men skurðstova nummar 4 var ikki hvít, sum í yrkingini eftir Jóanes. Hon var grá. Læknar, sjúkrarøktarfrøðingar og hjálparar vóru í grønum klæðum. Eftir alt hetta hvíta og síðani alt hetta grøna og gráa fekk eg onkra klára vætu sprænda inn í æðrarnar, sum fleyt út í kroppin og kámaði sjónina. Síðani fekk eg eina stóra sproytu við hvítari, mjólkalíknandi vætu í, og eg slóknaði heilt.

Kolsvart.

 

Andvaka

fá ekki svefn fest

bylta sér snúa

fanga belgfiska

bíða af sér allan

draum

ganga út í froststillur

á næfurkjól

sleppa hreysifiski

í tunglveg

snúa aftur inn

snerta sig

sverta

 

Sigurbjörg Þrastardóttir

 

Henda framúr góða og surrealistiska yrkingin er úr tvímálsliga savninum, to blead straight eftir Sigurbjörg Þrastardóttir, sum Bernard Scudder týddi til enskt. Tann surrealistiska kenslan, ið knappliga trongdi seg á meg, tá ið ein grønklæddur sjúkrarøktarfrøðingur seig meg úr tí sælu narkosu, fekk meg nærum til at mótmæla. Eg vildi inn aftur í tað svarta. Inn aftur í ein dreym, eg hevði í narkosuni, ein dreym, sum eg ikki visti, hvat var um, men sum fekk eina so mikið inniliga og ærliga sælu fram í mær, at eg varð noyddur at raka út í tóma luft at vita, um ikki okkurt var har, sum kundi mátast við dreymin.

Eg visti ikki, um eg svam í gyltum vatni ella fleyg upp móti blindandi myrkri.

Eg varð ynsktur vælkomin og varð beinanvegin koyrdur niður á viðrakningarstovuna, har vitið smátt um smátt kom fyri seg. Toka og ymisk ókend ljóð kappaðust um at treingja seg inn á sansirnar, men sansirnir vildu ikki heilt spæla við. Teir skiltu ikki ljóðini, sum undir vanligum umstøðum høvdu ljóðað vanlig.

Tá ið eg hevði ligið har í hálvan annan tíma, varð eg koyrdur upp á G-4. Á veg inn í lyftuna, kom kona mín inn eftir gongini. Eg varð so glaður um at síggja hana og fekk somu ærligu og inniligu sælu sum í dreyminum.

Nú visti eg, hvønn eg hevði droymt um.

Vit fóru so øll trý: eg, konan og portørurin upp á G-4, har eg varð lagdur inn á stovu 14 (Kanska æraði lesarin hevur lagt til merkis øll fýratølini, ið koma fyri í hesi ritroynd).

Har fekk eg te, fransbreyð við osti og súltutoyi frá eini bygdakonu. Sjáldan hevur fransbreyð smakkað so væl. Á stovuni lá ein eldri maður, sum tosaði norðoyadialikt og ein, ið líktist einum polakka, men eg kann ikki við vissu siga, um hann var polakkur.

Læknin, ið hevði skurðviðgjørt meg, kom og prátaði við meg. Hon var ógvuliga fitt og upplýsandi. Hon segði okkum, at alt hevði gingið eftir ætlan. Gallið var vekk, og skervurin var farin sama veg. Skurðviðgerin gekk væl. Ongi tilsløg vóru, meðan eg var skurðviðgjørdur. Ein væleydnað skurviðgerð. Hon ynskti mær góða eydnu og fór við troystarfullu orðunum, at um okkurt tilslag skuldi komið um kvøldið, so hevði hon vakt.

Tá ið læknin var farin, komu foreldrini at vitja. Har sótu vit, ella eg lá, og tey sótu. Ikki var nógv at siga. Alt gekk væl. Fýra hol í búkinum, sum var gulur og berur. Aftur eitt fýratal. Trý sótu rundan um songina, har eg lá. Aftur fýra.

Klokkan 16:40, um somu klokkutíð, eg varð føddur, rullaði konan meg í einum koyristóli oman til bilin, og vit bæði koyrdu heim.

Mær hevur altíð dámt væl gamlamannaskaldskap. Tá ið aldrandi skøld yrkja, hevur einfeldin í orðunum alt at siga. Lívsroyndirnar og aldurin hava skavað so mikið nógv av orðabrúkinum, at bara tað stendur eftir, sum hevur týdning.

Eitt av mínum yndissøvnum er savnið Úr sjón og úr minni (1979) eftir Christian Matras (1900-1988). Har stendur henda yrkingin skrivað:

 

Vit livdu ár saman

Vit livdu lívið saman

Og gott var at vera menniskja.

 

 

OMR

Advertisements
Posted in: ritroynd